બ્રિક્સ અને G3 ચર્ચા
નવી દિલ્હીમાં યોજાતા બ્રિક્સ શિખર સંમેલનની પૃષ્ઠભૂમિમાં વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલન અંગેની ચર્ચા તેજ છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ રશિયા અને ચીન સાથે સીધા સંવાદ વધારવા માંગે છે અને સંભવિત G3 માળખા અંગે ચર્ચા ચાલી રહી છે, જ્યારે બ્રિક્સ દેશો બહુપક્ષીય વિશ્વવ્યવસ્થાની તરફેણમાં પુરજોશે સહકાર વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર હાલ G3 કોઇ ઔપચારીક ગઠબંધન તરીકે રચાઈ ગયું છે તે કહી શકાય તેવું નથી. G3 ચર્ચા અને ટ્રમ્પની દ્રષ્ટિ અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ટ્રમ્પ રશિયા અને ચીનના નેતાઓ સાથે વ્યક્તિગત સ્તરે વધુ સંવાદ કરવાનું ઇચ્છે છે. આ અભિગમને પરંપરાગત બહુપક્ષીય નીતિથી અલગ, નેતૃત્વ આધારિત કૂટનીતિ તરીકે રજૂ કરવામાં આવી છે.
અહેવાલ મુજબ ટ્રમ્પનો ઉદ્દેશ ચોક્કસપણે G3 ગઠબંધન રચવાનો છે અથવા માત્ર મોટા વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર સીધી વાતચીત કરવાનો છે તે અંગે સરકારી રીતે સ્પષ્ટ જાહેરાત ઉપલબ્ધ નથી. બ્રિક્સની અંદર મતભેદ અને વિસ્તરણ અહેવાબમાં જણાવાયું છે કે બ્રિક્સનું વિસ્તરણ સંગઠનનું ભૌગોલિક અને આર્થિક મહત્વ વધારશે, પરંતુ સભ્ય દેશોના હિતો હંમેશા એકસરખા રહેતા નથી.
રિપોર્ટમાં ઈરાન અને UAE વચ્ચેના મતભેદોને ઉદાહરણ આપવામાં આવ્યું છે: ઈરાન બ્રિક્સ મંચ પરથી અમેરિકા અને ઇઝરાયલના સૈન્ય હુમલાઓ વિશે કડક નિવેદન અપાવવાના આતુર છે, જયારે UAE પોતાના દરિયાઈ વેપાર અને હોર્મુઝ જળમાર્ગની સુરક્ષાને વધુ પ્રાથમિકતા આપે છે. આવા તફાવતો કારણે મે મહિનામાં દિલ્હી વિદેશ મંત્રીઓની બેઠકમાં સંયુક્ત નિવેદન બહાર નહીં આવી શક્યું, તે ઘટનાઓ અહેવાલમાં ઉલ્લેખિત છે.
અહેવાલે additionally ઉલ્લેખ કર્યો છે કે બ્રિક્સના વિસ્તરણ અને પશ્ચિમ એશિયાના તણાવ વચ્ચે ઈરાનની ભૂમિકા ચર્ચાનું મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની શકે છે અને આ સંદર્ભે ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાનની હાજરીનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
રશિયા-ચીન માટે અમેરિકા સાથે સંવાદનું મહત્ત્વ અહેવાબ અનુસાર રશિયા માટે અમેરિકાની સાથે સંવાદના સંભાવિત માર્ગો મહત્વ ધરાવે છે અને તેઓની પાસે યુક્રેન યુદ્ધ અને રશિયાની આર્થિક સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખતા રાજદ્વારી ગણિત છે. બીજી તરફ, અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ચીન પોતાની વૈશ્વિક સ્થિતિ મજબૂત રાખવા અને અમેરિકા સાથેના સંબંધોમાં વ્યૂહાત્મક વિકલ્પો ખુલ્લા રાખવા ઈચ્છે છે.
એકસાથે વધુ સક્રિય વાતચીત અને બ્રિક્સમાં સહકાર જાળવી રાખવું બંને દેશો માટે પરસ્પર વિરોધાભાસી હોવું જરૂરી નથી, તેવી અહેવાલમાં વ્યાખ્યા છે.
આ પણ વાંચો: આદિત્ય ધરની ‘Dhurandhar’ માં નથી કોઈ દમ? તિગ્માંશુ ધૂલિયાના નિવેદને સળગાવી આગ, ફેન્સે કહ્યા ‘નારાજ ફૂવા’
આ પણ વાંચો: ‘Student Of The Year 3’ માં જોવા મળશે કોલેજ લાઈફનું ‘કાળું સત્ય’, શનાયા કપૂરને માથે ‘મોટી જવાબદારી’
આ પણ વાંચો: નીતિન ગડકરીએ કહ્યું: મારા બે ફેવરીટ નેતા અટલ બિહારી વાજપેયી અને જ્યોર્જ ફર્નાન્ડિસ G3 તરીકેના દાવા અને બ્રિક્સનું સ્થાન અહેવાબમાં ઉલ્લેખ છે કે G3ની ચર્ચાને બ્રિક્સનો સીધો વિકલ્પ માનવો વહેલું લાગે છે.
બ્રિક્સ એક વિસ્તરતું બહુપક્ષીય સંગઠન છે, જ્યારે G3ની ચર્ચા ત્રણ શક્તિશાળી દેશો વચ્ચે સંભવિત સીધી બેઠક અથવા સંવાદના માળખાના રૂપમાં થઈ રહી છે—તેમનું સભ્યપદ અને હેતુ અલગ છે. તેથી એકનાં ઉદયને બીજાના અંત રૂપે રજૂ કરવું અતિસરળ વ્યાખ્યા બની શકે છે.
APEC અને સંભવિત ત્રિપક્ષીય બેઠક અહેવાબમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ક્રેમલિન અનુસાર પૌતિન અને શી જિનપિંગે નવેમ્બરમાં શેનઝેનમાં યોજાનારી APEC બેઠક દરમિયાન ટ્રમ્પ સાથે સંભવિત G3 બેઠક અંગે ચર્ચા કરી હોવાનું જણાવાયું છે. તે માહિતીનો અર્થ એ નથી કે કોઈ બેઠક નક્કી થઇ ગઈ છે અથવા કોઈ ઔપચારીક ગઠબંધન રચાઈ ગયું છે; અહેવાબ સ્પષ્ટ કરે છે કે સંભવિત બેઠક, રાજદ્વારી ચર્ચા અને અંતિમ કરાર—આ ત્રણે અલગ તબક્કા છે.
ભારત માટેનો દૃષ્ટિકોણ અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ભારત માટે મહત્વનું છે કે વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલનમાં કોઈ મોટો ફેરફાર તેની બાહ્ય નીતિ અને વ્યૂહાત્મક સ્વાતંત્ર્ય પર કઈ રીતે અસર કરે. અહેવાલ અનુસાર ભારતને એક સાથે રશિયા સાથે ઐતિહાસિક સંબંધો, અમેરિકા સાથે વ્યૂહાત્મક સહકાર અને ચીન સાથે સ્પર્ધાત્મક તથા પાડોશી સંબંધોનું સંતુલન જાળવવું પડશે.
આ પરિસ્થિતિમાં દિલ્હીનું બ્રિક્સ સંમેલન અને ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગની 2019 પછીની ભારત મુલાકાતને સંવાદ આગળ વધારવાનું મહત્વપૂર્ણ મંચ ગણવામાં આવી રહ્યું છે. સંચાલિત અનુમાન પ્રમાણે, રશિયા-ચીન-અમેરિકા વચ્ચે સીધી વાતચીત વધે તો તેનો પ્રભાવ યુક્રેન, વેપાર, સુરક્ષા અને બહુપક્ષીય સંસ્થાઓ પર પડી શકે છે. તેમ છતાં હાલની માહિતી પ્રમાણે કોઈ ચોક્કસ પરિણામની આગાહી કરવી કે કયા મુદ્દાઓ પર અંતિમ સહમતી થશે તે નામعلوم છે, તે પણ અહેવાબમાં નોંધાયું છે.