આફ્રિકામાં ગુપ્તાંગ ચોરીની અફવા
BBCની સપ્ટેમ્બર 2026ની તપાસ મુજબ આફ્રિકાના કેટલાક દેશોમાં ફેલાયેલી ‘genital theft’ અથવા પુરુષોના ગુપ્તાંગ ગાયબ થવાની અફવા 2025ના ઓક્ટોબરથી 2026ના જુલાઈ વચ્ચે હિંસા અને ભીડના કિસ્સાઓ સાથે જોડાઈ અને તે સમયે ઓછામાં ઓછા 80થી વધુ લોકોનાં morts થયા.
તપાસે સૂચવ્યું છે કે તાજેતરની લહેરનું તાત્કાલિક ફેલાવાનું કેન્દ્ર Democratic Republic of Congo (DRC)માંથી શરૂ થયું અને પછી અન્ય દેશોમાં ફેલાઈ ગઇ. BBCની તપાસ અને 2025–26ના આંકડા BBCની સપ્ટેમ્બર 2026ની તપાસમાં છ આફ્રિકન દેશોના પોલીસ ડેટાનો અભ્યાસ કરીને જણાવાયું કે ઓક્ટોબર 2025 થી જુલાઈ 2026 દરમિયાન ખોટા “genital theft” આરોપો સાથે સંબંધિત હિંસામાં 80થી વધુ લોકોનાં morts નોંધાયા.
DRCમાં અફવા અને તેના ફેલાવા
તપાસ પ્રમાણે આ અફવાનો તાજો તબક્કો DRCમાંથી શરૂ થયો અને પછી અન્ય પ્રદેશો તરફ ફેલાયો. DRCમાં 2008માં પણ આવા જ દાવાઓ નોંધાયેલા હતા, તેથી 2025-26ની લહેરને પૂરાતનુ સારું રીતે જુદી એમ કહેવું મુશ્કેલ છે.
ઐતિહાસિક સંશોધન 2005માં પ્રકાશિત એક શૈક્ષણિક અભ્યાસે જાન્યુઆરી 1997 થી ઓક્ટોબર 2003 વચ્ચે પશ્ચિમ આફ્રિકાના વિવિધ દેશોમાં મીડિયા-રિપોર્ટ કરાયેલા 56 કેસોનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું. સંશોધનમાં નોંધાયું કે 1997માં એક લહેર નાઇજિરીયા અથવા કેમેરૂનમાંથી શરૂ થઈ હોવાની અહેવાલવાળી વાર્તાઓ હતી અને પછી તે ઘાના, આઇવરી કોસ્ટ અને સેનેગલ સુધી ફેલાઈ ગઇ.
Koro અને તેના માનસિક પ્રતિક્રિયા
અભ્યાસે સૂચવ્યું કે આવા દાવાઓનો મૂળ કારણ માત્ર ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ નથી, પરંતુ જૂની સાંસ્કૃતિક માન્યતાઓ અને સામાજિક ભયનું લાંબુ ઇતિહાસ છે. Koro: તબીબી-મનોવિજ્ઞાનિક સંદર્ભ મેડિકલ સાહિત્યમાં “Koro” એવી સ્થિતિ તરીકે વર્ણવાય છે જેમાં વ્યક્તિને લાગતું હોય કે તેના લિંગને શરીરમાં ખેંચાઈ જતા તે નાનું થાય છે અથવા ગાયબ થઈ જશે. BBCની તપાસ અને સંશોધન મુજબ Koro તબીકી-મનોવિજ્ઞાનિક સંદર્ભ તરીકે ઉપયોગી છે, પણ દરેક “genital theft” દાવાને સીધા Koro સાથે જોડવું યોગ્ય નથી.
સોશિયલ મીડિયા અને વાયરલ કન્ટેન્ટ
BBCની તપાસમાં TikTok અને Facebook પર એવા ઘણા વીડિયો અને પોસ્ટ્સ મળ્યા કે જે દર્શકોને ઘટનાનું “પુરાવો” જેવા લાગતા. આવા વિડિયોમાં દેખાતી બાબતો ક્યારેની છે, કયા સ્થળની છે અને તેની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થયેલી છે કે નહીં તે ઘણીવાર સ્પષ્ટ નહોતી. કેટલાક ક્રિએટર્સ engagement માટે ચેતવણીજનક કન્ટેન્ટ બનાવતા દેખાયા અને કેટલાક લોકો ‘genital theft’થી બચાવવાના charms પણ પ્રોત્સાહિત કરતા જણાયા.
ઝામ્બિયા અને તાન્ઝાનિયાના નોંધપાત્ર ઘટનાઓ BBC મુજબ માર્ચ 2026માં ઝામ્બિયામાં ગુપ્તાંગ ગાયબ થવાની અફવાએ ઝડપ પકડી અને ત્યાં એક મહિલાની લિન્ચિંગ નોંધાઈ. ત્યારબાદ આ અફવો સરહદ પાર તાન્ઝાનિયામાં પણ અસર પાડી.
તાન્ઝાનિયાનું તુંદુમા શહેર ઝામ્બિયાની સરહદની નજીકનું મહત્વનું વેપારી કેન્દ્ર છે. એપ્રિલ 2026માં અહીં મિકેનિક બોનિફેસ મગાલા અને તેના મિત્ર પર ટોળાએ હુમલો કર્યો; મગાલા ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા જ્યારે તેના મિત્રનું morts થયું. 4 એપ્રિલ 2026ના તાન્ઝાનિયા પોલીસ નિવેદન મુજબ આ પ્રકારના દાવાઓનો વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી અને અફવા Songwe, Mbeya અને Dar es Salaam સુધી પહોંચેલી હતી.
આ સમયે પોલીસે પાંચ લોકોનાં morts અને અનેક લોકો ઘાયલ થયાની માહિતી આપી હતી. સ્થાનિક મીડિયા The Citizenએ નોંધ્યું કે તુંદુમામાં જાદુટોણા સાથે જોડાયેલી માન્યતાઓને કારણે ભય અને ભીડહિંસા વધ્યા હતા.
અફવા, ભય અને હિંસાનો સામાજિક માળખો સંશોધન અને BBCના નિરીક્ષણ મુજબ આવી અફવાની સામાજિક પ્રક્રિયા ઘણી વખત આ રીતે આગળ વધી છે: અફવા → ભય → શંકા → આરોપ → ભીડ → હિંસા.
1997થી 2003ના પશ્ચિમ આફ્રિકાના કેસોમાં પણ આવી જ પેટર્ન જોવા મળ્યા હતા અને 2025–26માં સોશિયલ મીડિયાએ સ્થાનિક અફવાને વધુ અસરકારક અને ઝડપી રીતે વધારે વિસ્તૃત બનાવ્યું. રિપોર્ટમાં ખાસ ધ્યાન આ પર આપવામાં આવ્યું છે કે જ્યારે દાવાઓની સત્યતા માટે પૂરતી તપાસ અને સ્પષ્ટતા નથી અને લોકો વીડિયો કે પોસ્ટ્સને પુરાવા સમજી લે છે, ત્યારે અસત્ય દાવાઓ નિર્દોષ લોકો માટે ગંભીર નુકસાન અને ભીડહિંસાનું કારણ બની શકે છે.