પાકિસ્તાનની વાતચીતની અપીલ
પાકિસ્તાને 1960ની સિંધુ જળ સંધિ અંગે ફરીથી ભારત સાથે વાતચીત કરવાની અપીલ કરી છે અને હેગસ્થિત Permanent Court of Arbitration (PCA)ના તાજેતરના નિર્ણયને તેના સમર્થનમાં દર્શાવ્યું છે. પાકિસ્તાની વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા તાહિર અન્દ્રાબીએ 2 સપ્ટેમ્બર 2026ની મીડિયા બ્રીફિંગમાં જણાવ્યુ હતું કે PCAના 1 સપ્ટેમ્બરના નિર્ણયમાં સિંધુ જળ સંધિ અમલમાં અને બંને પક્ષો માટે બંધનકારક હોવાનું પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે.
ભારતનું વલણ
પાકિસ્તાનનો દાવો છે કે સંધિ અંતર્ગત આવતા મતભેદો સંધિના માળખા અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા પ્રમાણે ઉકેલવા જોઈએ અને હેગના આ નિર્ણયના અમલ માટે તે ઉપલબ્ધ કાનૂની તથા રાજદ્વારી વિકલ્પોનો ઉપયોગ કરશે. ભારતનું વલણ અને PCA સાથે અંગત ભિન્નતા ભારતનું અભિપ્રાય PCAના નિર્ણયને સ્વીકારતું નથી.
ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે 31 ઓગસ્ટ 2026ના નિર્ણય બાદ જણાવ્યું હતું કે PCAને ભારતની સર્વભૌમ નીતિગત પસંદગીઓ પર નિર્ણય આપવાનો અધિકાર નથી અને તે Arbitration Courtને “ગેરકાયદેસર રીતે રચાયેલ” ગણાવે છે. ન્યાયસંસ્થાના સત્તાપર પ્રશ્ન ઉઠતાં ભારતએ સિંધુ જળ સંધિને અબેયન્સમાં રાખવાનો પોતાનો નિર્ણય યથાવત્ જાળવ્યો છે.
PCAના દસ્તાવેજો
PCAના ફાઇલો અને કેસની પૃષ્ઠભૂમિ Permanent Court of Arbitrationના સત્તાવાર રેકોર્ડ પ્રમાણે 31 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ Court of Arbitrationએ “Status of the Indus Waters Treaty” અંગે Award અને Ratle Hydroelectric Plant સંબંધિત Interim Measures પર Order બહાર પાડ્યાં હતાં. PCAના દસ્તાવેજોએ જણાવ્યું છે કે કેસનું સત્તાવાર નામ Indus Waters Western Rivers Arbitration (Islamic Republic of Pakistan v. Republic of India) છે અને તે 1960ની Indus Waters Treaty હેઠળ ચાલી રહ્યો છે.
PCAના રેકોર્ડ પ્રમાણે આ વિવાદમાં અગાઉ 2023માં Courtની competence અંગે Award, 2025માં Treatyની સામાન્ય વ્યાખ્યા અંગે Award અને 2026માં maximum pondage અંગે Supplemental Award જેવી તબક્કાવાર કાર્યવાહી થઈ ચૂકી છે.
વિસ્તૃત પ્રભાવ
Reutersના અહેવાલ અનુસાર સિંધુ જળ સંધિ પાકિસ્તાનની કૃષિ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે અને 1960થી આ વ્યવસ્થા કાર્યરત રહી છે. વર્તમાન તણાવની શરૂઆત એપ્રિલ 2025ના પહેલગામ આતંકવાદી હુમલા પછી થઈ હતી; તે હુમલામાં 26 લોકોના મોત થયા હતા અને તેના પગલે ભારતે ઘણા રાજદ્વારી અને અન્ય પગલાં જાહેર કર્યા તથા સંધિને અબેયન્સમાં રાખવાનો નિર્ણય લીધો. પાકિસ્તાનએ આને એકતરફી રીતે અસ્થગિત કરી શકાય નહીં હોવાનું દાવો કર્યો અને કાનૂની રસ્તો અપનાવ્યો.
સંક્ષિપ્તમાં, PCAના સત્તાવાર રેકોર્ડમાં દર્શાવેલી અગાઉની તબક્કાવાર કામગીરી અને હેગના તાજેતરના Award/Orderને કારણે આ વિવાદની કાનૂની જટિલતા વધી ગઈ છે. પાકિસ્તાન PCAના નિર્દેશને મહત્વનો ગણાવે છે જ્યારે ભારત PCAની સત્તા સ્વીકારતું નથી, જેના કારણે કોઇપણ કાનૂની ફૈસલાનો વ્યવહારિક અમલ મુશ્કેલ બની શકે છે.