ખાંડના ભાવમાં ઉછાળો
દેશના વિવિધ હોલસેલ બજારોમાં ખાંડના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો થયાનો તેમજ ભાવ રૂ. 60-65 પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચ્યો હોવાનું આહેવાલ છે, જયારે થોડા દિવસ પહેલા ભાવ લગભગ રૂ. 45ની આસપાસ હતા. લગભગ થોડા દિવસોમાં ખાંડના ભાવમાં લગભગ 40%નો વધારો નોંધાયો છે.
દિલી NCR, ભોપાલ અને ગુજરાતના બજારોમાં વેપારીઓ અને ગ્રાહકો બંને આ તેજી અનુભવતા જણાય છે. ભાવમાં સમયબદ્ધ ઉછાળો વેપારીઓના જણાવ્યા અનુસાર છેલ્લા 20 દિવસમાં ભાવમાં રૂ. 22 સુધીનો વધારો આવ્યો છે અને છેલ્લા 10 દિવસમાં રૂ. 15નો ઉછાળો નોંધાયો છે. સાત દિવસ પહેલા ખાંડનો ભાવ રૂ. 48 હતો, જે હોલસેલ માર્કેટમાં વધીને રૂ. 62 સુધી પહોંચી ગયો છે.
સપ્લાયમાં અછત
માહિતી મુજબ ડોમેસ્ટિક પુરવઠામાં ઘટાડો અને તહેવારો સમયે માગમાં વધારો મુખ્ય કારણો ગણવામાં આવી રહ્યા છે. સાથે સાથે શેરડીમાંથી ઇથેનોલ ઉત્પાદન વધવાને કારણે ખાંડ માટે ઉપલબ્ધ શેરડી ઘટી છે. સ્ત્રોતો અનુસાર ઇથેનોલનો લગભગ 30% થી 35% ભાગ શેરડી કે ખાંડમાંથી બનાવવામાં આવે છે, જેના કારણે ખાંડનું ઉત્પાદન ઘટવાનાં દાખલા છે.
ઇથેનોલ નીતિ અને ચર્ચા સરકાર પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ દ્વારા પેટ્રોલ આયાત બિલ ઘટાડવાની નીતિ અમલમાં લાવવામાં આવી છે. આ નીતિને લઈને વિરોધ પક્ષો, જેવા કે કોંગ્રેસ અને આાપ, પ્રશ્નો ઉઠાવી રહ્યા છે કે પેટ્રોલ આયાત બચાવવા માટેના પગલાંને કારણે ખાંડની ચૂંટણી પર અસર પડી રહી છે અને જો સ્થિતિ યથાવત રહે તો દેશમાં ખાંડની આયાત કરવાની આવશ્યકતા ઉભી થઈ શકે છે.
બજારમાં પ્રતિક્રિયા
વેપારીઓ દ્વારા બફર્સ્ટોક રાખવાની પ્રવૃતિ પણ પુરવઠો ઘટવાના કારણો પૈકી ગણવામાં આવી છે. ઘણા દુકાનદાર અને વેપારીઓ જણાવે છે કે છેલ્લા ઘણા વર્ષોમાં ખાંડમાં આવો ભારે વધારો પહેલો જ જોઇયો નથી; એક દુકાનદારનું કહેવું છે કે 36 વર્ષથી કરિયાણાનુ વેપાર કરતા તેમને આવો ભાવવધારો પ્રથમ વાર દેખાયો છે.
વૈશ્વિક અને ભારતીય ઉત્પાદન આંકડા માહિતીઓને મુજબ વૈશ્વિક સ્તરે ખાંડનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન બ્રાઝિલમાં થાય છે અને ત્યાં દર વર્ષે સરેરાશ 190 કરોડ ટન શેરડીનું ઉત્પાદન થાય છે અને બ્રાઝિલ વિશ્વમાં આસપાસ 40% હિસ્સા સાથે પહેલા સ્થાને છે. ભારતમાં આશરે 54.5 લાખ હેક્ટર જમીનમાં આશરે 45 કરોડ ટન શેરડીનું ઉત્પાદન થાય છે અને ભારત વિશ્વમાં અંદાજે 23% હિસ્સા સાથે બીજા સ્થાને છે.
ભારતમાં સૌથી વધુ શેરડીનું ઉત્પાદન ઉત્તર પ્રદેશમાં થાય છે, ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક છે. કેટલાક સુગર રિફાઈનરીઓએ પણ શેરડી પરથી મોટાપાયા પર ઇથેનોલ બનાવવાનું શરૂ કર્યું છે, જેના કારણે પુરવઠામાં ઘટાડો સર્જાઈ રહ્યો છે.
સરકારી પગલાં
હોલસેલ વેપારીઓ અને ડીલર્સના બફર સ્ટોક પર કડક અંકુશ લગાવવામાં આવ્યો છે. સરકારનું આ આદેશ અનુસાર હોલસેલ વેપારીઓ હવે 10 લાખ મેટ્રિક ટનથી વધુ ખાંડનો જથ્થો રાખી શકશે નહીં અને આ આદેશ 31 ઓક્ટોબર સુધી લાગુ રહેશે. સાથે જ ખાંડની નિકાસ પર પ્રતિબંધ મુકવામાં આવ્યો છે અને આયાત ડ્યુટીમાં 100% કાપ મૂકવાની ચર્ચા પણ ચાલી રહી છે.
તહેવારો અને ગ્રાહકો પર અસર હાલ શ્રાવણ મહિનો ચાલી રહ્યો છે અને આ સીઝનમાં રક્ષાબંધન, જન્મષ્ટમી, ગણેશોત્સવ, નવરાત્રિ, દશેરા અને દીપાવલી જેવા મોટા તહેવારો આવનારા છે. તહેવારો દરમ્યાન ખાંડની માગ વધે છે અને તે જ સમયે ભાવમાં ઉછાળો હોવાને કારણે સામાન્ય ઘરોના રસોડાના બજેટ પર સીધી અસર થાય એવી શક્યતા છે.
હાલમાં નવા પાક જે બજારમાં આવશે તે સપ્લાય-ડિમાન્ડનો સંતુલન સુધારી શકે, પરંતુ હવે માટે ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ (E20) નીતિ વિશે સરકાર પર દબાણ વધી શકે છે અને બજારમાં ભાવ તરત ઘટવાની કોઈ સ્પષ્ટ આશા દેખાતી નથી.