હનુમાનજીનો મહિમા
આધુનિક સમયમાં પણ હનુમાનજીની ભક્તિ અને પ્રભાવ વિવિધ ઘટનાઓ અને કિસ્સાઓથી સ્પષ્ટ દેખાઇ રહ્યા છે. દેશ-વિદેશમાં બનેલી ચમત્કારિક હકીકતો, સેલિબ્રિટીઓની પ્રાર્થનાઓ અને ભવ્ય પ્રતિમતાઓથી હનુમાનદાદાનું પ્રચાર વધ્યું છે. લેખમાં એવા કેટલાક પ્રસંગો અને ઉદાહરણ રજૂ કરવામાં આવ્યા છે જે હનુમાનજીની લોકપ્રિયતા અને માન્યતાને દર્શાવે છે.
હનુમાનજીના ચમત્કાર
સ્થાનિક ઘટનાઓ અને ચમત્કાર સંબંધી દ્રષ્ટાંતો મધ્યપ્રદેશના ઉજ્જૈનમાં માર્ગ પહોળા કરવાની કામગીરી દરમિયાન રસ્તાની બરાબર વચ્ચે આવેલા નાનાં હનુમાનજીના મંદિરે કામ અટકી ગયું હતું. તમામ સરકારી મંજૂરી પ્રાપ્ત કર્યા પછી સુધરાઇ કામદારો દ્વારા મંદિર તોડીને મૂર્તિ ખસેડવાની કોશિશ કરવામાં આવી પરંતુ હનુમાનજીની મૂર્તિ મૂકવી ખસકતી નહોતી, ક્રેન અને અન્ય યંત્રોનો ઉપયોગ કરીને પણ તે ખસાડી શકાયું નહોતું. જેના કારણે સ્થાનિકોમાં કુતૂહલ જગી અને દૂરથી આવ્યા શ્રદ્ધાળુઓનું ઘેરા ભીડ જોવા મળી.
વિશ્વભરમાં હનુમાનજી
વિશ્વભરમાં પણ હનુમાનજીને લગતી અનેક ઘટનાઓ સમક્ષ આવી છે. ઉદાહરણ તરીકે ફ્લાય દુબઇ એરલાઇનના પાયલટ સ્મિત પર તેના કો–પાયલટ દ્વારા હુમલો કરવાની અને વિમાન હાઇજેક કરવાની કોશિશ થઈ હતી; સંકટમય પળોમાં સ્મિતે હનુમાનજીને યાદ કરતા અને કોકપિટનું દરવાજું ખોલવામાં સફળ રહેવાના બનાવનું ઉલ્લેખ આ લેખમાં કરાયો છે.
આવી જ રીતે થોડા સમયથી ફિલ્મ અભિનેતા ટાઇગર શ્રોફની કાર પર હુમલો થયો ત્યારે ટાઇગરની માતા આયશા શ્રોફે જણાવ્યું હતું કે ટાઇગર હનુમાન ભક્ત છે અને તેની કારમાં હંમેશા હનુમાન ચાલીસાની નાની ચોપડી રહે છે.
સેલિબ્રિટીઓ અને હનુમાનજી
સેલિબ્રિટી અને સામાન્ય જનજીવનમાં હનુમાનની ભૂમિકા આ લેખમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપ્રમુખ બરાક ઓબામા હમેશાં પોતાની સાથે હનુમાનજીની નાનકડી મૂર્તિ રાખતા હોય છે અને પોતાની સફળતાનો યશ તેઓ બજરંગબલીને આપતા હોય તેમ જણાવાયું છે. ઉપરાંત પાર્વતી ઓેમનાકુટ્ટમ, રણબીર કપૂર, દક્ષિણ ભારતના સુપરસ્ટાર ચિરંજીવી (આસલી નામ તરીકે કોનિડાલા શિવશંકર બરાપ્રસાદ ઉલ્લેખિત) અને ગઝલગાયક પંકજ ઉધાસ સહિત અનેક જાણીતી શખ્સિયતો હનુમાનભક્તિ વિશે ખુલાસા કરી ચુક્યા છે.
ઉદાહરણરૂપ રણબીર કપૂરે કહ્યું કે તેમની પુત્રી રાહાનો જન્મ થયા પછી તેઓ હનુમાન ચાલીસાનું શ્રવણ નિયમિત કરે છે.
હનુમાનજીની પ્રતિમાઓ
શહેરોમાં ફિટનેસની નવી લહેર અને જિમ સંસ્કૃતિમાં પણ હનુમાનજીનું પ્રતિક જોવા મળે છે; અનેક જિમોના પ્રવેશ દ્વારે બજરંગબલીની મૂર્તિ સ્થાપિત જોવા મળે છે. પારંપરિક અખાડા અધિક પ્રાચીન છે—વારાણસીમાં આશરે ૫૦૦ જેટલી ‘હનુમાન વ્યાયામશાળા’ હોવાનાં આંકડા આ લેખમાં આપવામાં આવ્યા છે. આ અખાડાઓમાં પહેલવાન કુસ્તીમાં ઉતરતા પહેલા હનુમાનને પ્રણામ કરે છે અને તેઓ ‘શક્તિ, ભક્તિ અને બ્રહ્મચર્ય’ એમ ત્રણ સૂત્રોનું પાલન કરે છે.
મંદિરો, પ્રતિમાઓ અને વૈશ્વિક પ્રસરો હનુમાનજીની વિરાટ પ્રતિમાઓ અને મંદિરો ભારતમાં તથા વિદેશમાં પ્રસિદ્ધ થયાં છે. લેખમાં ઉલ્લેખિત કેટલાક પ્રતિમાઓ અને સ્થાનઃ દિલ્લી, પુસા રોડ પર હનુમાનની ૧૦૮ ફૂટ ઊંચી પ્રતિમા ઓડિશાના રૂરકેલામાં પવનસુતની ૭૫ ફૂટ ઊંચી મૂર્તિ ધરાવતો વિસ્તાર ‘હનુમાન વાટિકા’ તરીકે ઓળખાય છે.
પંજાબના ફિલ્લોરમાં ૬૭ ફૂટ ઊંચી ‘સંકટમોચન’ની પ્રતિમા તામિલનાડુમાં પંચમુખી હનુમાનની ૪૦ ફૂટ ઊંચી પ્રતિમા નવી મુંબઈ, નેરૂલમાં શ્રી વિશ્વસ્વરૂપ અંજનેય મંદિરમાં ૩૩ ફૂટ ઊંચી પ્રતિમા તામિલનાડુના નાન્ગાનલ્લુરમાં હનુમાનની ૩૨ ફૂટ ઊંચી મૂર્તિ વેસ્ટ ઇન્ડિઝના ટ્રિનીડાડમાં ૨૭૯ ફૂટ ઊંચી પ્રતિમા અને ટોબેગોમાં ૮૫ ફૂટ ઊંચી પ્રતિમાઓ આ ઉપરાંત સિંગાપોર, મ્યાનમાર, શ્રીલંકા, જાવા, સુમાત્રા, મોરેશિયસ, મલેશિયા અને થાઇલેન્ડમાં પણ હનુમાનજીના મંદિરો અને પ્રતિમાઓ જોવા મળે છે.
હનુમાનજીની વૈશ્વિક માન્યતા
થાઈલેન્ડમાં રામાયણના સ્થાનિક સંસ્કરણ ‘રામકિએન’માં હનુમાન એક શક્તિશાળી નાયક તરીકે પુજાતા રહે છે અને ઇન્ડોનેશિયાના બાલી ટાપુ પર પણ હનુમાનજીને ભક્તિ અને વીરતાના પ્રતીક તરીકે પૂજવામાં આવે છે. આધ્યાત્મિક પરંપરા અને લોકસાહિત્ય ભારતમાં હનુમાન ચાલીસાનું પઠન વિસ્તૃત રીતે પ્રચલિત છે અને મંગળવાર અને શનિવાર હનુમાનજીના પૂજન માટે પવિત્ર ગણાય છે.
રામચરિતમાનસનું ‘સુંદર કાંડ’ હનુમાનની પરાક્રમગાથા અને ચરિત્રનું મહત્વપૂર્ણ પ્રકરણ માનવામાં આવે છે. લાખો બાળકોમાં હનુમાનનું પાત્ર લોકપ્રિય છે અને એનાથી સંકળાયેલા નાટકો, ટીલીવિઝન સિરિયલ અને એનિમેશન પણ બાળકમંડળમાં હનુમાનને પ્રિય બનાવવામાં સહાયક બન્યા છે.
અધિકારીઓ અને સામાજિક ઉલ્લેખ લેખમાં જણાવાયું છે કે વિદેશ પ્રધાન જયશંકરે હનુમાનજીને ભગવાન કૃષ્ણની જેમ ચતુર ‘ડિપ્લોમેટ’ સમજે તેવી તુલના કરી છે. ઉપરાંત અમેરિક ખાતેના ભારતના ભૂતપૂર્વ રાજદૂત ટી.પી. શ્રીનિવાસના એક પુસ્તકના કવરપેજ પર હનુમાનને યુએનના હેડક્વાર્ટર પર ઉડતા દર્શાવવાનો ઉલ્લેખ પણ આ લેખમાં જોવા મળે છે.
આ લેખમાં રજૂ કરાયેલા વિવિધ પ્રસંગો, પ્રતિમાઓ અને પદાચારોના ઉલ્લેખ પરથી હનુમાનદાદાની પ્રચલિત ભક્તિ અને લોકવિશ્વાસ ચારેકોર ફેલાયેલું નજરે પડે છે. કથાકારો એમ કહે છે કે ‘સુંદર કાંડ’ હનુમાનની પરાક્રમગાથા દર્શાવે છે અને હનુમાનનું સ્મરણ કરવાથી મનને શક્તિ અને શાંતિ મળે છે.