ગુજરાતમાં બાળકોમાં ડાયાબિટીસ
ગુજરાતમાં બાળકો અને કિશોરોમાં ડાયાબિટીસનું પ્રમાણ ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યું છે. ખાસ કરીને 10થી 19 વર્ષના જૂથમાં ડાયાબિટીસનો દર 2.9% નોંધાયો છે, જે દેશની સરેરાશ 0.6% કરતાં લગભગ પાંચ ગણો વધારે છે. વર્લ્ડ ડાયાબિટીસ ડેની નિહાળમાં સામે આવેલા આ આંકડા રાજ્યના બાળઆરોગ્ય માટે ગંભીર પડકાર દર્શાવે છે. આંકડાકીય પરિપ્રેક્ષ્ય સરાહનીય રીતે જોવામાં આવે તો દર 100માંથી સરેરાશ 3 બાળકો ડાયાબિટીસથી પ્રભાવિત છે.
શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં તફાવત
રાજ્યમાં નોંધાયેલ આ ઉચ્ચ પ્રમાણ મુખ્યત્વે શહેરી વિસ્તારોમાં વધુ જોવા મળ્યું છે. NFHS-5 રિપોર્ટ મુજબ ગુજરાતમાં 15 વર્ષથી વધુ ઉંમરના પુરુષોમાં 16 ટકા અને મહિલાઓમાં 14.8 ટકા લોકોમાં બ્લડ શુગરનું સ્તર ઊંચું અથવા ખૂબ ઊંચું હોવાનું નોંધાયુ છે. રિપોર્ટમાં શહેરી વિસ્તારોમાં પુરુષો અને મહિલા બંનેમાં ડાયાબિટીસનું પ્રમાણ ગ્રામીણ વિસ્તારોની તુલનાએ વધારે હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
પ્રિ-ડાયાબિટીસ અને લક્ષણો
ચિંતાજનક બાબત એ છે કે રાજ્યમાં દર પાંચમાંથી એક બાળકના લોહીમાં શુગરનું પ્રમાણ પ્રિ-ડાયાબિટીસની સ્થિતિ સૂચવે છે, જે ભવિષ્યમાં સંપૂર્ણ ડાયાબિટીસ બનવાની શક્યતા વધારી શકે છે. બાળકોમાં જો નીચેના લક્ષણો દેખાય તો તરત તબીબી તપાસ કરવી જરૂરી છે: વારંવાર પેશાબ આવવું, કોઈ સ્પષ્ટ કારણ વગર વજન ઘટવું, સતત થાક લાગવો, અને વારંવાર ભૂખ લાગવી.
ડાયાબિટીસના જોખમો
ખાસ કરીને ટાઇપ-1 ડાયાબિટીસમાં સમયસર નિદાન ન થાય તો ડાયાબેટીક કીટોએસિડોસિસ જેવી ગંભીર અને જીવલેણ પરિસ્થિતિ ઉભી થઈ શકે છે, તેથી લક્ષણ દેખાતા જ તબીબી તપાસ કરાવવી આવશ્યક છે.
ખોરાક અને જીવનશૈલી
વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશન અને અમેરિકન હાર્ટ એસોસિએશનનાં માર્ગદર્શન અનુસાર બે વર્ષથી નાનાં બાળકોને ખોરાકમાં બહારથી ઉમેરેલી ખાંડ આપવી ન જોઈએ. 2થી 18 વર્ષનાં બાળકો માટે રોજબરોજની ઉમેરેલી ખાંડની મર્યાદા વધુમાં વધુ 25 ગ્રામ, એટલે કે આશરે 6 નાની ચમચી છે. ડાયાબિટીસ ધરાવતા બાળકો માટે ડૉક્ટર અને ડાયેટિશિયનની સલાહ મુજબ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ અને કુદરતી શુગરનું પ્રમાણ નક્કી કરવું અને પ્રોસેસ્ડ શુગરથી દૂર રહેવું જરૂરી છે.
ડોક્ટરની સલાહ
એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટ ડૉ. રમેશ ગોયેલ મુજબ બાળકોને ડાયાબિટીસથી બચાવવા માટે જીવનશૈલીમાં સુધારો જરૂરી છે. તેઓ નિયમિત શારીરિક વ્યાયામ, સંતુલિત અને પૌષ્ટિક આહાર અને ખાંડયુક્ત તથા વધુ પ્રોસેસ્ડ ફૂડના સેવન પર નિયંત્રણ રાખવાની ભલામણ કરે છે. ડાયાબિટીસનાં લક્ષણો જણાય તો સમયસર તબીબી તપાસ અનિવાર્ય છે.