સોનિયા ગાંધીની મેમોઇર Belonging
BBCના ઈંડિયા કરીસ્પોન્ડેન્ટ સૌતિક બિસ્વાએ 11 નવેમ્બર 2026, 00:26 GMT પર પ્રકાશિત આરટિકલમાં સોનિયા ગાંધીની મેમોઇર Belonging: A Journey of Loveનું વિશ્લેષણ રજૂ કર્યું છે. મેમોઇરમાં સોનિયા ગાંધીએ પોતાના વ્યકિતગત દુ:ખ અને જાહેર જીવન વચ્ચેના સંઘર્ષને ભાવભરી રીતે લખ્યું છે અને તેમાં 31 ઓક્ટોબર 1984ની ઘટના, 1991માં રાજીવ ગાંધીની હત્યા અને પછીની રાજકીય જાતે ઉતરેણીઓનું વર્ણન છે.
31 ઓક્ટોબર 1984 — ઘટના અને તે સમયની ઝલક મેમોઇર મુજબ, 31 ઓક્ટોબર 1984ની સવારે સોનિયા ઝાડા બાથ લેવા જઈ રહી હતી ત્યારે બાગમાંથી ગોળીઓના અવાજો આવ્યા. તેઓને પહેલો અવાજ ફાયરક્રેકરના સમાન લાગ્યો, પરંતુ “different” લાગ્યો. ઘરનું નાની દીકરીઓની નેનીએ બાથરૂમનો દરવાજો ખટખટાવીને બાગ તરફ ઉતાવળ કરી બતાવ્યો. સોનિયાએ બાગ તરફ દોડીને જોયું ત્યારે એક સફેદ એમ્બાસેડર કારમાં ઇન્દિરા ગાંધીને લોહીમાં ઢંકાઈ ગયેલી સ્થિતિમાં મળતી છે. ઇન્દિરા ગાંધીને બે સીખ બોડીગાર્ડ્સે ગોળી મારીને મારી નાખી દીધી — મેમોઇર આ હુમલો તેમને તે વર્ષની શરૂમાં અમૃતસરના ગોલ્ડન ટેમ્પલ પર ભારતીય સેનાના પ્રવેશની પોતાની પ્રતિભાવ તરીકે થવાનું ગમણાવે છે.
હોસ્પિટલમાં એક ડૉક્ટરનું માથું હલાવવું સોનિયાને ખરાબ સમાચારની ખાતરી આપ્યું. સોનિયાના વર્ણન મુજબ, રાજીવ ગાંધીને એક રેલીમાંથી બોલાવીને જણાવી was કે પક્ષના નેતાઓ તેમને પ્રધાનમંત્રી બનાવવાની ઈચ્છા ધરાવે છે. સોનિયા ભય અને ગુસ્સા સાથે બોલી ઉઠી: “They will kill you; they will kill you, too!” તો રાજીવે જવાબ આપ્યો: “They will kill me anyway.” તે જ સાંજે ઇન્દિરાનું શરીર ઘરમાં રાખવામાં આવ્યા અને નીચે કલાકોમાં રાજીવ ગાંધીને શપથ અપાવવામાં આવ્યો.
વ્યક્તિગત શોક અને પછળાવ સોનિયા લખે છે કે તે સમય પછી તેમના માટે જાહેર જીવનમાં પાછું ફરવું મુશ્કેલ બની ગયું. તેઓ પ્રથમ રાજકીય જીવનથી દૂર રહેવા લાગ્યા અને શોક ને કારણે જાહેર પ્રસંગો પણ કષ્ટકારક બની ગયા. જ્યારે દલાઈ લામાએ પૂછ્યું કે શું તેઓને પોતાના પતિના હતિયારો સામે બદલોની ઇચ્છા છે, ત્યારે સોનિયાએ જવાબ આપ્યો: “No, I don’t,” અને રડબારી કરી નાખી. સાહસિક રીતે તેઓએ જણાવ્યું કે રાજીવ તેમના માટે સમય સાથે “a presence within me rather than a piercing absence” બન્યા.
મેમોઇરમાં પરિવારે થયેલા milestones પણ દુ:ખ સાથે જોડાયેલા દેખાય છે; ઉદાહરણ સ્વરૂપે રાજીવના અભિમાન અંગે વિચારીને સોનિયા અને તેમના બાળકો પર લાગેલા લાગણીઓનું ઉલ્લેખ છે — તેમના પુત્ર રાહુલનું કેમ્બ્રિજ ગ્રેજ્યુએશન 1995 માટે ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. રાજકીય દબાણ અને ઘરોની સમસ્યા પુષ્કળ દલિત અને સિનિયર નેતાઓના પક્ષ છોડવાની સ્થિતિ અને કૉંગ્રેસની ચૂંટણીમાં ઘટતી પોઝિશનની વચ્ચે, પક્ષનાં કેટલાક નેતાઓએ સોનિયાને રાજકારણમાં આવવાની વિનંતી કરી. તેઓ આ માંથી દૂર રહેવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરતી રહી — લેખમાં તેઓ આ અંગે લખે છે કે તેમને રાજકારણમાં “ambition and greed, hypocrisy and treachery” જેવી બાબતો દેખાતી.
આવું દબાણ અને પરિવારનાં ફોટા પાસે પસાર થતી વખતે થયેલી લાગણીઓ તેમને વ્યક્તિગત રીતે પ્રેરિત કરી હતી અને તેઓએ પાછું વળવાની ભાન રાખી. સોનિયાએ લખ્યું કે તેઓ પોતાના શંકાઓ માટે ભગવદ ગીતા તરફ ગયા: જાન્યુઆરી 1997માં એક સંસ્કૃત શાસ્ત્રવિદ સાથે ખાનગી પાઠ દર્શાવવામાં આવ્યા અને ગીતા વાક્યવાર વાંચી. તે અંતે આવી શિખામણથી તેમણે નિર્ણય કર્યો: “I had the answer to my own doubts and questions. I had to step out and go where my duty called. And I did.”
2004ની જીત અને પ્રધાનમંત્રીપદનો નિર્ણય મેમોઇરના નાટ્યાત્મક દૃશ્યોમાં એક 2004ની સામાન્ય ચૂંટણી પછીનો પ્રકરણ છે. કૉંગ્રેસ-આગવી થયેલ સંઘવટની જીત પછી સોનિયા મનમોહન સિંહ સાથે राष्ट्रપતિને મળવા ગયા અને સરકાર બનાવવાની દાવો નોંધાવવા ગયા. ઉમ્મીદ એવી હતી કે તે પ્રધાનમંત્રી બનશે; સોનિયાએ શરૂઆતમાં પ્રમુખપદ સ્વીકારવાનું ઇનકાર કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી. પક્ષકારો અને સમર્થકોનો દબાણ વધતા તેમણે કહ્યુ કે, લોકો આપને માનતા છે અને તમે નાહો તો કાર્યકર વિગ્રહ કરશે. છેલ્લે ઑવરવ્હેલ્મ થતાં તેઓ “Theek hai” કહી દીધી—જેને અન્યોએ સંમતિ તરીકે લીધું.
તેમના બાળકો રાહુલ અને પ્રિયંકા પણ આ નિર્ણય સામે ફિલ્ડમાં ઊભા રહ્યા; આખરે સોનિયાએ મનમોહન સિંહને પસંદ કર્યું અને તેમને “above reproach” અને “a deep and consummate understanding of governance”વાળા વ્યક્તિ તરીકે વર્ણવ્યું. મેમોઇરના થીમ અને અંતિમ નિરીક્ષણ પુસ્તક પરિવારની યાદોથી આગળ ભરતી ભારતની દ્રષ્ટિ પર પણ આશ્ક જાહેર કરે છે: જ્યારે સોનિયાએ જાહેર જીવનમાં પ્રવેશ કર્યો ત્યારે પાર્લામેન્ટરી રાજકારણમાં “a certain decency and decorum” હતું તેં હવે ઘટાડો જોવા મળ્યો છે; તેઓ લખે છે કે સરકારમાં સત્તાવાળા લોકો અન્ય વિચારોને તોડી નાંખવા અને ભયભાર મચાવવા વધારે ઉત્સુકતા દર્શાવે છે. મેમોઇરનું અંતિમ પાન વધુ વિમર્શી અને મેલાન્કોલિક છે; સોનિયાના શબ્દોમાં: “At this moment it seems to me that, although I tried my best, I didn’t succeed in beating back the forces I’d set out to fight.” એ બદલાતી છબી અને વિગતો મેમોઇરનું શાબ્દિક કદ: 502 પૃષ્ઠ. લેખમાં ઉલ્લેખ પ્રમાણે સોનિયાનું ઉંમર: 79. લેખમાં ઉલ્લેખ પ્રમાણે રાહુલનો ઉંમર: 55 અને પ્રિયંકાનો ઉંમર: 53.