ચેન્નઈ મેટ્રોમાં એન્ટિબાયોટિક‑પ્રતિકારક જનીઓનો શોધ
IIT મદ્રાસના તાજા સંશોધનઅહેવાલ અનુસાર ચેન્નઈ મેટ્રોના જનસંપર્કમાં આવતી વારંવાર સ્પર્શ થતી સપાટીઓ પર એન્ટિબાયોટિક‑પ્રતિકારક બેક્ટેરિયાના જીન્સ મળી આવ્યા છે. અભ્યાસમાં 12 સ્ટેશનો તથા ટ્રેનોમાંથી એકત્રિત 96 નમૂનાઓમાંથી DNA વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું અને પરિણામે મોટાભાગમાં આવા જીન્સ જોવા મળ્યા છે.
સંશોધકોએ કુલ 72 પ્રકારના પ્રતિકારક જનીઓની ઓળખ કરી છે. સંશોધનમાં તરત ચેપ લાગવાનું સીધુ પુરાવો ન મળતા વૈજ્ઞાનિકો સ્વચ્છતા અને વ્યક્તિગત હાઇજિન પર ભાર આપતા હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. અભ્યાસની કાર્યપ્રણાળી અને નમૂનાઓ આ અભ્યાસ mSphere જર્નલમાં પ્રકાશિત થયું છે.
IIT મદ્રાસની ટીમે ચેન્નઈ મેટ્રોની બ્લુ અને ગ્રીન લાઈન પર આવેલા 12 સ્ટેશનો અને ટ્રેનોમાંથી કુલ 96 નમૂનાઓ એકત્રિત કર્યા હતા. નમૂનાઓ ખાસ કરીને હેન્ડ રેઇલ, ટિકિટ વેન્ડિંગ મશીન અને સ્ટેશન કાઉન્ટર જેવી વારંવાર સ્પર્શ થતી સપાટીઓ પરથી લેવામાં આવ્યા હતા.
કુલ 96 નમૂનામાંથી 41 નમૂનાનું વિગતવાર DNA વિશ્લેષણ કર્યા ત્યારબાદ સંશોધકોને 80% થી વધુ નમૂનામાં એન્ટિબાયોટિક‑પ્રતિકારક જનીઓ મળી આવ્યાં હતા. મિલેલા સૂક્ષ્મજીવો અને જનીઓની વિગતો ટિકિટ વેન્ડિંગ મશીનો પર સૂક્ષ્મજીવોની વિવિધતા હેન્ડ રેઇલ કરતાં વધારે જોવા મળી હતી.
લગભગ 97 ટકા નમૂનામાં લગભગ 30 માઇક્રોબાયલ પ્રજાતિઓ મળી આવી. સંશોધનમાં Rifamycin અને Sulfonamides વર્ગની દવાઓ સામે પ્રતિકાર બતાવતા જનીઓના અનુવંશિક માર્કર્સની ઓળખ કરવામાં આવી છે. Rifamycin વર્ગની દવાઓનો ઉપયોગ ક્ષય રોગ (TB) જેવી ગંભીર બિમારીની સારવારમાં થાય છે, તેથી આવા જનીઓની હાજરી ચિંતાજનક બની શકે છે.
નોંધનીય છે કે ચેન્નઈમાં વાર્ષિક લગભગ 10.5 કરોડ મુસાફરો પ્રવાસ કરે છે, જેના કારણે અભ્યાસના નિષ્કર્ષો મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. શોધકોએ શું કહીયુ IIT મદ્રાસના ડેટા સાયન્સ અને AI વિભાગના પ્રોફેસર કાર્તિક રમણ કહે છે કે મેટ્રોની સપાટી પર DNA પૂરતું મળવાથી સમયસાત્તિક રીતે મુસાફરોને તરત ચેપ લાગશે એમ મનાવી શકાતું નથી.
સંશોધનમાં માત્ર DNA વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે અને તે એ ન બતાવે કે તે બેક્ટેરિયા જીવંત છે કે રોગ ફેલાવવા સક્ષમ છે કે નહીં. આ આંકડા પર્યાવરણમાં સામાન્યરૂપે રહતા સૂક્ષ્મજીવોને દર્શાવે છે અને સ્વચ્છતા પ્રત્યે સાવચેતી અપનાવવા સૂચવે છે.
દિલ્હી અભ્યાસ અને વૈશ્વિક સરખામણી ચેન્નઈઅભ્યાસ સપાટી આધારિત છે, જ્યારે દિલ્હીની હવામાં ફેરતા સૂક્ષ્મજીવો અંગેનો એક અલગ અભ્યાસ Science of the Total Environmentમાં પ્રકાશિત થયો છે. દિલ્હી અભ્યાસમાં Pseudomonas અને Moraxella જેવા બેક્ટેરિયા અને એન્ટિબાયોટિક‑પ્રતિકારક જનીઓ હવામાં તરા તે જોવા મળ્યાં અને તે જણાવાયું કે PM 2.5 જેવા નાના કણો આ જીવાણુઓને વહન કરવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.
આથી હવામાં ફેલાતા સૂક્ષ્મજીવો ફેફસાં સુધી પહોંચી શ્વસનતંત્રના જોખમ વધારી શકે છે. આ સંશોધન MetaSUB પ્રોજેક્ટનો હિસ્સો છે, જે 2015માં શરૂ થયો હતો અને હજુના સમયે વિશ્વના 60 શહેરોની મેટ્રો સિસ્ટમ્સમાંથી નમૂના એકત્રિત કરે છે.
ચેન્નઈનાં ડેટાને વિશ્વના અન્ય 31 શહેરોના ડેટા સાથે સરખાયા ત્યારે ચેન્નઈમાં 9 એવી બેક્ટેરિયલ પ્રજાતિઓ મળી આવી જે અન્ય શહેરોમાં સામાન્યરૂપે જોવા મળતી નથી. સંશોધકોનું કહેવું છે કે દરિયાકાંઠાનો સ્થાને રહેલું, ગરમ હવામાન અને ભેજવાળા માહોલની અસર આ અલગ પ્રકારના જીવાણુઓ પર પડી શકે છે.
નિરાકરણ માટેની સૂચનો: ટાર્ગેટ ક્લીનિંગ: ટિકિટ કિઓસ્ક અને વેન્ડિંગ મશીન જેવી વારંવાર સ્પર્શ થતી સપાટીઓ માટે વિશેષ અને નિયમિત સફાઈ પ્રોટોકોલ અપનાવવા. વેન્ટિલેશન અને હવાના ગુણવત્તાને મોનિટર કરવી, ખાસ કરીને તે sted્શનોમાં જ્યાં હવામાં જીવાણુ ફેલાતા જોવા મળ્યા છે. લાંબા ગાળાની દેખરેખ: વિવિધ ઋતુઓમાં માઇક્રોબાયલ કમ્યુનિટીમાં થતા ફેરફારો જાણવા નિયમિત તપાસણીઓ કરવી. સામાન્ય તથ્ય તરીકે, કોઈપણ જાહેર સ્થળને 100 ટકા જીવાણુમુક્ત બનાવવું અશક્ય છે અને તે લક્ષ્ય નહોય હોવું જોઈએ, એમ સંશોધકોએ જણાવ્યું છે.
મુસાફરો માટે સલાહ: અભ્યાસ મુજબ મુસાફરો પોતાની વ્યક્તિગત હાઇજિન જાળવવામાં ધ્યાન રાખે. મેટ્રો કે ટ્રેનની મુસાફરી પછી અને ખાસ કરીને ખાવા પહેલા સાબુથી હાથ ધોવા અથવા ગુણવત્તાવાળો હેન્ડ સેનિટાઈઝર ઉપયોગ કરવો સૌથી સરળ અને અસરકારક ઉપાય છે.