આયુર્વેદ અને સુંદરતા
આ સંસારમાં દરેક વ્યક્તિને સુંદર દેખાવવું ગમે છે. સુંદરતા કુદરતી દેન છે, પણ આને આયુર્વેદમાં વર્ણવેલી જડીબુટ્ટીઓ અને સદાચાર જીવનશૈલીથી નિખારી અને મેઝબાન બનાવ શકાય છે. આયુર્વેદીક ઉપચાર ત્વચા અને કેશસૌંદર્ય બંને માટે પ્રાચીન અને લોકપ્રિય રીતો રજૂ કરે છે.
આયુર્વેદીક ત્વચા ઉપચાર
આયુર્વેદમાં ત્વચાને કોમળ અને તેજસ્વી બનાવવાના અનેક ઘરેલુ ઉપાયો વર્ણવવામાં આવ્યા છે. પ્રધાન સૂચનાઓ નીચે મુજબ છે:
- દૂધમાં મસૂર વાટીને તેમાં ઘી મેળવીને સાત દિવસ સુધી લેપ કરવાથી ચહેરો કમળનાં પાનની જેમ સુંદર અને કોમળ બનશે.
- જાયફળ, ચારોળી, કઠ, ઉપરેલ્ટ/ઉપ્લેટ મિક્સ કરી ટામેટાનાં રસ સાથે લગાવવાથી ત્વચાના ડાઘા દૂર થઈને લાવણ્યસભર બને છે.
- જવનો લોટ અને મધ મિક્સ કરી ૧૫ મીનીટ રાખીને ચહેરો ધોઈ લેવો.
- લોધ્ર‑કોથમીર તથા વચાને વાટીને મોંઢા પર લગાવવાથી ખીલનો નાશ થાય છે.
- મસૂરની દાળો, જાવથી, ચારોળી, બદામ, કઠ, ઉપ્લેટ અને હળદર મિક્સ કરી નિયમિત લેપન કરવાથી ખીલ, ખીલનાં ડાઘા અને ખાડા ઓછા થઈ ત્વચા તેજસ્વી, ગોરી અને ડાઘારહિત થાય છે.
આ ફેસપેકને નિયમિત દૂધ, ટામેટાનાં રસ, કાકડીનો રસ, લીંબુ અથવા મધમાંથી કોઈ એક સાથે મિક્સ કરીને ૧૫ મિનિટ ચહેરા પર લગાવી રાખો અને પછી સાદા પાણીથી ચેહરો ધોઈ લો. લેખમાં જણાવેલાના અનુસાર ચહેરામાં આપોઆપ ચમક વધવાની ઉલ્લેખ છે.
કેશસૌંદર્ય અને આયુર્વેદ
કેશસૌંદર્ય અને આયુર્વેદીક સંભાળ આયુર્વેદીક જડીબુટ્ટીઓથી તૈયાર તેલ‑શેમ્પૂ અને મહેંદીનો નિયમિત ઉપયોગ વાળ માટે લાભકારક ગણવામાં આવે છે. મુખ્ય સૂચનો નીચે મુજબ છે:
- હર્બલ (આયુર્વેદીક) શેમ્પૂથી વાળ અઠવાડિયામાં બે વાર ધોઈને સ્વચ્છ રાખવામાં આવું જરૂરી કરાયું છે; આથી ગંદા અને મેલા વાળ સમાપ્ત કરવામાં મદદ મળે છે.
- તેલથી અઠવાડીયામાં બે વખત માથામાં હળવા હાથે અને આંગળીનાં ટેરાથી મસાજ કરવો જોઈએ; આવા મસાજથી તેલ વાળનાં મૂળ સુધી પોહંચે છે અને યોગ્ય પોષણ મળે છે.
- વાળની સમસ્યાઓ માટે આયુર્વેદીક ઔષધો અને શિરોદારા અસરકારક ગણવામાં આવે છે.
લેખમાં ઉપમા આપતાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જેમ વાહનને ૩-૪ મહિને સર્વિસ કરાવવી જરૂરી હોય છે, તેજ રીતે શિરોદારા વાળને ઘના અને સુંવાળા રાખવા માટેની સર્વિસની જેમ છે. કારણ કે વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા ૧ થી ૨ વાર શિરોદારા કરાવવી ભલામણ કરવામાં આવે છે.
સુંદરતા જાળવવા માટેની જીવનશૈલી
વાળની કોઈ સમસ્યા હોય કે ન હોય તો દરેકને વાળની માવજત કરવી જોઈએ અને નિયમિત માથાનો તેલ મસાજ કરવો જોઈએ. જીવનશૈલી, આહાર અને વજન નિયંત્રણ સુંદરતા જાળવવા માટે શરીરનું વજન નિયંત્રિત રાખવું જરૂરી છે. કસરત, સમતોલ આહાર, પૂરતો પાણી પીવો અને નિયમિત ચાલવાની આદત વજન નિયંત્રણમાં અગત્યની ભૂમિકા ભજવે છે.
આયુર્વેદના ઔષધો જેમ કે મેદોહર ગુગળ, આરોગ્યવર્ધીની વટી, ત્રિફલા, જવનો લોટ વગેરે નિષ્ણાતની સલાહ મુજબ લીધાં તો વજન કાબુમાં રાખવામાં સહાયરૂપ થાય છે, એમ લેખમાં જણાવાયું છે.
ત્વચા માટેના ઉપાયો
ફળો અને ત્વચાના પ્રકાર પ્રમાણે સલાહ શુષ્ક‑કોરી ત્વચા માટે કેળાનો ઉપયોગ લાભદાયક ગણવામાં આવ્યો છે. ઓઇલી ત્વચા માટે સંતરા, મોસંબી વગેરેના ઉપયોગથી સારું પરિણામ મળે છે. નિસ્તેજ (ચમકહીન) ત્વચા માટે સ્ટ્રોબેરીનો ઉપયોગ ચહેરામાં ચમક વધારવા અસરકારક છે. ડાઘાવાળા ચહેરા માટે પપૈયું લાભદાયક છે.
આમ, આયુર્વેદ અને પ્રકૃતિનાં દ્રવ્યોનું નિયમિત ઉપયોગ સાથે પૂરતી ઊંઘ, સમતોલ આહાર અને ચિંતામુક્ત જીવનશૈલી સાથે સુંદરતાને લાંબા સમય સુધી જાળવી શકાય છે.
લેખ: GS Team જ્હાનવીબેન ભટ્ટ 2 Nov 2026 4 mins read