કંઈ જ ન કરવાની મસ્તી

કંઈ જ ન કરવાની મસ્તી

આ લેખ GS Team દ્વારા પ્રકાશિત ગુજરાત સમાચારનો અનુવાદ/સંશોધન છે જે આજના વ્યસ્તતા‑સંસ્કૃતિ અને તળિયે રહેલી આરામની જરૂરિયાત વિશે ચર્ચા કરે છે. લેખમાં લખાયું છે કે આપણે ઘણા સમયે કામ માટે જ જીવતા રહેતા લાગે છે અને થોડી વાર કંઈ ન કરીને બેસવાના અહમિયતને ઉપેક્ષા કરી દેતા હોઈએ છીએ. વુતરાવની આવશ્યકતા અને સામાજિક દબાણ લેખમાં પૂછવામાં આવે છે કે શું આપણે ખરેખર વ્યસ્ત છીએ કે માત્ર વ્યસ્ત દેખાવાના ગુલામ બની ગયા છીએ?

સામાજિક વાતચીતમાં ઘણીવાર જવાબ મળતો હોય છે, ‘બસ કંઈ નહીં એમ જ બેઠો છું’ અથવા ‘બહુ બિઝી છું. પછી વાત કરું.’ ઓફિસમાં ફાઈલોનો ઢગલો, ફોનનું સતત રણકવું અને સતત મીટિંગ જોતા સમાજની દૃષ્ટિએ વ્યસ્ત રહેવું મહત્ત્વનું સમઝાય છે. ત્યારબાદ કોઈ શાંત રીતે બારી પાસે બેઠો હોય તો લોકો વિચાર કરે છે કે આની પાસે બીજો કાંઈ કામ નથી?

વ્યસ્તતા અને આરામ

મહત્ત્વનો અભિપ્રાય અને વ્યસ્તતા‑પ્રોત્સાહન આ સમાજમાં કામ અને મહેનતને બાળપણથી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવ્યું છે. તેમ છતાં સમસ્યા ત્યારે થાય છે જ્યારે સમયનો સદુપયોગ એટલે દરેક મિનિટ કોઈ ન કોઈ કાર્યમાં વ્યસ્ત રહેવો એમ સમજવામાં આવે. લેખમાં ઉદાહરણ આપવા સાથે કહેવામાં આવ્યું છે કે કેટલાક લોકો સવારથી સાંજ સુધી કામ કર્યું બાદ પણ મનથી આરામ ન કરી શકતા અને રવિવારે પણ નવી કુશળતા શીખવાનું અથવા કોર્સ કરવાનું કામ કરતા રહે છે. એટલે જ નવરાશ માટેનો સમય ગેરમુલ્યવાન બની રહ્યો છે.

કાર્યક્ષમતા અને વ્યસ્ત હોવાનો ભેદ લેખમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે માત્ર વધુ કલાક કામ કરવાથી સફળતા શબ્દનું નિશ્ચિત પ્રમાણ બન્ને નહીં હોય. કેટલીક વખત ઓછી કલાકોમાં યોગ્ય કામ પાર પાડી પરિવાર અને આરામ માટે સમય કાઢવા વાળા લોકો વધુ અસરકારક હોઈ શકે છે. સમયની અછત હંમેશાં મહત્ત્વની બાબત હોવી જરૂરી નથી; તે નબળા આયોજન, બીજાને ના કહી શકવાની મજબૂરી અથવા દરેક તક અથવા કામને સ્વીકારવાની ઇચ્છાનું પરિણામ પણ હોઈ શકે છે.

નવરાશની આવશ્યકતા

નવરાશની આવશ્યકતા અને ટેક્નોલોજીનો વિરોધાભાસ લેખે બર્ટ્રાન્ડ રસેલનું ઉદાહરણ આપ્યું છે અને લખ્યું છે કે બર્ટ્રાન્ડ રસેલે ૧૯૩૨માં પોતાના નિબંધમાં કામને હંમેશાં નૈતિક ગુણ ગણવાની માનસિકતાને પડખો બતાવ્યો હતો. રસેલની વિચારણા એવી હતી કે ટેક્નોલોજીના વધારા પરથી મળેલ સમય લોકોને વધુ કામમાં બાંધી રાખવાનાં બદલે વધુ નવરાશ આપવા માટે ઉપયોગમાં લેવાયો જોઈએ.

હાલની પરિસ્થિતિમાં ગેજેટ્સ અને સાધનો કામ સરળ બનાવે છે પરંતુ બચેલો સમય પણ વધુ કાર્યથી જ ભરાઈ જાય છે, એટલે કે નવરાશ વધતો નથી. આમ બેસવાનો અર્થ અને પ્રત્યક્ષ ઉદાહરણો લેખમાં સૂચવાયેલું છે કે ‘કંઈ ન કરવું’નો અર્થ હળવા‑ફુલવા અને જીવવાની ક્ષણો માટે સમય કાઢવો હોઈ શકે છે — દૈનિક કામ પછી દસ‑પંદર મિનિટ શાંતિથી બેસવું, મોબાઇલ બાજુમાં મૂકી બારી બહાર જોવું, ચાનો કપ ચિંતા વિના પીવો, બગીચામાં વૃક્ષો અને પક્ષીઓનું અવલોકન કરવું, પુસ્તકનાં બે પાનાં વાંચવું, સંગીત સાંભળવું અથવા રસ્તા પરની અવરજવર નિર્વિકાર રીતે જોવી.

આ બધું કોઈ નિશ્ચિત પરિણામ માટે નહીં, પરંતુ તે ક્ષણમાં રહેવા માટેનો સમય છે. ઉપયોગિતા શોધવાની આદત અને મગજની જરૂરિયાત લેખમાં જણાવાયું છે કે આપણને દરેક અનુભવમાંથી તરત પરિણામ કાઢવાની આદત પડી ગઈ છે — ચાલીએ તો પગલાં ગણીએ, પુસ્તક વાંચીએ તો કેટલું ગ્યાન મળ્યું તે માપીએ, વેકેશનમાં જેટલા સ્થળો જોયાં તે યાદીબદ્ધ કરીએ. તેવા વિચારોથી જીવનના કેટલાક અભિજ્ઞાનોનો ભાવ ગુમ થાય છે.

માથાને પણ ખાલી જગ્યા જોઈએ—જ્યાં વિચાર ભટકે છે અને ક્યારેક વિરામ પછી જ સમસ્યાનો ઉકેલ મળી જાય છે. મોટા ભાગના નયા વિચારો વ્યક્તિની તનહાઈમાં અથવા શાંત ક્ષણોમાં જન્મે છે. માર્ગદર્શનકારી પ્રશ્નો લેખ અંતમાં દિવસનો પુનઃમુલ્યાંકન કરવા બે પ્રશ્ન પૂછવાની સલાહ આપે છે: ‘આજે મેં શું હાંસલ કર્યું?’ અને ‘આજે મેં કઈ ક્ષણને માત્ર માણી?’ પહેલા પ્રશ્નથી આગળ વધવામાં મદદ મળે છે અને બીજા પ્રશ્નથી યાદ આવે છે કે જીવન માત્ર આગળ વધવાની જ છે એવું નથી, ક્ષણો માણવાં પણ જરૂરી છે.

આ લેખ GS Team દ્વારા 1 Nov 20267 માં પ્રસિદ્ધ થયો હતો.