ફિલ્મ અન્નદાતા
આ લેખમાં આસિત સેનની ફિલ્મ અન્નદાતા (1972) અને તેની સંગીતિક વિશેષતાઓ પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે. લેખમાં શહેર છોડીને ગામમાં વસેલા કરોડપતિ અંબાપ્રસાદની વાર્તા અને ફિલ્મના યાદગાર ગીતો, ગાયક-ગાયિકા અને સંગીતકારની વાત વિસ્તૃત રીતે રજૂ કરવામાં આવી છે.
ફિલ્મની વાર્તા
કરોડપતિ અંબાપ્રસાદ પોતાની સંપત્તિના લાલચુ સગાંસંબંધીને જોયા બાદ શહેર છોડીને એક ગામમાં જઈ વસ કરે છે; ત્યાં તે એક ગરીબ ચિત્રકાર અને કપડાં સીવીને ઘર ચલાવતી યુવતીની નિસ્વાર્થતા જોઈને ચકિત થાય છે અને ત્યાં જ રહેવાનું નક્કી કરે છે. કરોડપતિનું પાત્ર ઑમપ્રકાશે નિભાવ્યું છે.
ગીતો અને સંગીત
ફિલ્મનાં ગીતો યોગેશે રચ્યા હતા અને સંગીત સલિલ ચૌધરીનું હતું. લેખમાં કેટલાક મુખ્ય ગીતો અને તેમના ગાયક-ગાયિકા તથા સંગીતની રાગિક ઓળખનું ઉલ્લેખ આવ્યો છે. લતા મંગેશકરનું એક વખાણેલું અને તર્જની દૃષ્ટિએ થોડું મુશ્કેલ ગણાતું ગીત છે: ‘રાતોં કે સાયે ઘને, જબ બોજ દિલ પર બને…’
આ ગીત ગાવા માટે સારા રિયાઝ અને ક્લાસિકલ તાલીમની જરૂર હોય છે. મન્ના ડે અને સબિતા ચેટરજીએ ગાવેલું ગીત અને એનું મૂળ શબ્દરચન પણ નોંધપાત્ર છે: ‘યહાં અબ ક્યા રહના, કિસી સે ક્યા કહના…’
ફિલ્મની વિશેષતાઓ
ફિલ્મમાં ગામડાના ઉત્સવ દ્રશ્યમાં કથક ડાન્સર ગોપ Kijkૃષ્ણ અને મધુમતીનું નૃત્ય દેખાડવામાં આવ્યું છે. સલિલદાના ખાસ કરીને મુકેશ અને લતાના ગallen ગીતો બધાએ વખણ્યાં છે. લેખનો નિષ્કર્ષ એ છે કે જૂનાં કલાકારો હોવા છતાં અને વાર્તા પરંપરાગત હોવા છતાં ‘અન્નદાતા’ સારી રીતે ચાલી અને તેની સંગીતિક રચનાઓ, વિશેષ કરીને લતા અને મુકેશ દ્વારા ગાયેલા ગીતો વખાણાયા.