સુખી થવાનો રાજમાર્ગ
દુનિયાની સૌથી મોટી તિજોરી ભરાઈ જાય તો પણ માણસની ઇચ્છાઓની તરસ ક્યારેય છીપાતી નથી. આપણે એવા યુગમાં જીવી રહ્યા છીએ જ્યાં જરૂરિયાતો ઓછી અને દેખાડો વધારે છે. હાથમાં નવો ફોન આવે તો બીજી જ મહિને મોંઘા મોડેલની લાલચ થાય છે; નાનું ઘર મોટું થાય તો બંગલાનો સપનો ઊંઘ હરામ કરી દે છે.
સુખ-સુવિધાના અઢળકડા સાધનો વચ્ચે છતાં માણસ તણાવગ્રસ્ત રહેવાનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ‘સગવડ’ ખરીદી શકાય છે, પરંતુ અંતરના ‘સંતોષ’ને ખરીદી શકાય તેમ નથી. સંતોષની મહિમા શાસ્ત્રો અને અનભવી સંતો કે પ્રમુખોએ સતત કહેવું રહ્યું છે કે દુનિયામાં સંતોષથી વિશાળ કોઇ વૈભવ નથી. અસંતોષ ખારું પાણી જેવું છે—જે જેટલું પીવે તેટલી તરસ વધે છે.
જ્યારે મનમાં સંતોષનું ભાવ જાગે છે ત્યારે કરોડોની સંપત્તિ પણ ધૂળ સમાન લાગે છે અને સૂકો રોટલો પણ અમૃત જેવો મીઠો લાગવો શરૂ થાય છે. સિકંદર અને ડાયોજિનીસનો પ્રસંગ ઇતિહાસનું સુપ્રસિદ્ધ પ્રસંગ ઉદાહરણ આપતાં કહેવામાં આવ્યું છે કે વિશ્વવિજેતા સિકંદર જ્યારે ગ્રીસના જાણીતા સંત ડાયોજિનીસને મળવા ગયા ત્યારે ડાયોજિનીસ નદી કિનારે રેતી પર આરામથી સૂર્યસ્નાન કરી રહ્યા હતા.
સિકંદરે પોતાની રાજવી ભૂમિકા બતાવીને કહ્યું કે હું તને આખી દુનિયાની સંપત્તિ આપી શકું છું, કહો તને શું જોઈએ. ડાયોજિનીસે સહજતાથી જવાબ આપ્યો, “જો તું ખરેખર મારું સારું ઇચ્છતો હોય તો થોડો બાજુ પર ખસી જા, તારા ઉભા રહેતા મારા શરીર પર આવતો સવારનો મીઠો તડકો રોકાઈ રહ્યો છે. મારે તારા સામ્રાજ્યમાંથી બીજું કશું જ નથી જોઈતું.” આ સાંભળીને સિકંદર સ્તબ્ધ રહે ગયો.
આ પ્રસંગથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આંતરિક સંતોષ ધરાવનાર વ્યક્તિની કિંમત બાહ્ય વૈભવથી માપી શકાય નથી. સુદામા અને શ્રીકૃષ્ણનું ઉદાહરણ પુરાણોમાં સુદામાનું ચરિત્ર સંતોષનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ગુપ્ત સંસાધનો હોવા છતાં સુદામાના મુખ પર ક્યારેય ફરિયાદ નહોતી.
સુપ્રગાના પ્રયત્નથી જ્યારે તેઓ દ્વારિકાધીશ શ્રીકૃષ્ણને મળવા ગયા ત્યારે ભેટ માટે તેમની પાસે માત્ર ત્રણ મુઠ્ઠી પૌંઆ (તાંદુલ) હતાં. દ્વારિકાના વૈભવ વચ્ચે પણ સુદામાએ ક્યારેય દન, સોનું કે મહેલની માંગણી નહોંતો કરી; તેઓ પોતાની હાલત માટે ઈશ્વરનો આભાર માનતા રહ્યો.
તેમની નિઃસ્વાર્થતા અને સંતોષથી પ્રભાવિત થઈ શ્રીકૃષ્ણે તેમને મુકત રીતે વૈભવ અર્પણ કર્યો—લેખમાં આ ગયું છે. ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામનું જીવનદર્શન લેખમાં જણાવવામાં આવે છે કે ભારતના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડૉ. એ.પી.જે. અબ્દુલ કલામ સર્વોચ્ચ પાધ પર રહી છતાં જીવનશૈલિમાં સાદગી જાળવી રહ્યાં હતા.
રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં પાંચ વર્ષ વિતાવ્યા પછી વિદાય લેતાં તેમના પાસે માત્ર બે સુટકેસ, થોડા પુસ્તકો અને એક વીણા હતી. તેમણે ક્યારેય સરકારી સગવડોને વ્યક્તિગત લાભ માટે ન વાપરવાનો આદર્શ પાળ્યો. કલામ સાહેબે બતાવ્યું કે પદ‑પ્રતિષ્ઠા નહીં, પરંતુ આંતરિક સંતોષ જ સાચી શાંતિ આપે છે.
આધુનિક જીવન માટે સૂચનો આપણે reconnaître કરવાની જરૂર છે કે પૈસાની અપેક્ષા જરૂરી છે, પરંતુ તેની પ્રશ્રમણતા જીવન દુ:ખી બનાવી શકે છે. સોશિયલ મીડિયા પર બીજાના વૈભવને જોઈને પોતાની જિંદગીની તુલના ન કરવી જોઈએ—દરેક વ્યક્તિની યાત્રા અલગ હોય છે.
કોઈ નવી વસ્તુ ખરીદતાં પહેલાં પ્રશ્ન પુછો: “આ ખરેખત میں મારા જીવન માટે જરૂરી છે કે ફક્ત બીજાને બતાવવા માટે?” લેખનો મુખ્ય મેસેજ એ છે કે સંતોષ લાચારી નથી પરંતુ પૂર્ણતાનો અનુભવ છે. જે વ્યક્તિ પોતાની પાસે જે છે તેમાં આનંદ માણતા શીખે છે, તેને બાહ્ય વૈભવ દ્વારા કોઈ દુ:ખ સ્પર્શી શકતું નથી.