રણમાં સોનેરી રેતીનું રહસ્ય
સૂર્ય ધીમે ધીમે રણના સોનેરી ટેકરાઓની પાછળ અસ્ત થઈ રહ્યો હતો અને આખું આકાશ કેસરી, ગુલાબી અને જાંબલી બનતું જતા હતું. રેત પર સંધ્યાપ્રકાશ એવવો ઝળહળતો હતો કે જાણે સોનાની નદી વહેતી હોય. એક મુસાફરોનો કાફલો રણની મધ્યમાં આગળ વધી રહ્યો હતો—બાળકો, વાર્તાકારો, વેપારીઓ, કલાકારો અને સંશોધકો પૂરતું મિશ્રણ. તેઓની મધ્યમાં કોઈ ભૌતિક ખજાનો શોધવો નથી; તેઓ ‘હજાર ઈચ્છાઓનો ચંદ્ર’ બતાવવા નીકળ્યા હતા—એવી પૌરાણિક શક્તિ જે વર્ષમાં માત્ર શરદપૂનમ જેવી એક જ રાત્રે રણમાં પ્રગટ થાય છે.
પૂનમની રાત્રિ અને માયાજાલ સૂર્યાસ્ત બાદ આકાશમાં તારા ટમટમાવા લાગ્યાં અને વિશાળ પૂનમનો ચંદ્ર રણની છાતી પર ઊગી પડ્યો. ચાંદનીનો શીતળ પ્રવાહ રેતીના દરેક કણમાં ફેલાઈ ગયો અને સોનીરી ટેકરાઓ હવે ચાંદીના ઝળહળતા મોજાં જેવા દેખાઇ રહ્યા હતા. વચ્ચે તરતાં ઝગમગતા પ્રકાશકણો કાફલા તરફ દોરી રહ્યા હતા. તે પ્રકાશકણો પળે પળે આગળ વધતાં એક ગેહૂંવા ખીણ તરફ પહોંચાડ્યા જ્યાં નીલમ જેવા પથ્થરો ચાંદનીમાં રત્નજડિત મહેલ જેવી ઝળહળી ઊઠ્યા અને હવામાં અલૌકિક સંગીત ગુંજતું લાગ્યું.
તોફાન અને સંકલ્પ જ્યારે કાફલો તે તેજોમય ખીણમાં આગળ વધી રહ્યો હતો, ત્યારે અચાનક પવનનો મિજાજ બદલાયો. ધીમો સૂસવાટો જોતજોતામાં ભયાનક ગર્જનામાં ફેરવાઇ ગયો. રણની રેતી ધૂળતી ગઈ અને ક્ષિતિજે સોનેરી રેતીની એક વિશાળ દીવાલ ઊભી થઈ, જેવી સમુદ્રની તોફાની લહેરની જેમ તેમના તરફ ધસી આવી. વૃદ્ધ માર્ગદર્શકે ‘દોડો!’ કહી સાવચેત કરી. બાળકો માતા-પિતાને વળગી પડ્યાં, ઊંટો આંધીમાં ઝઝૂમયા અને તરત જ તારાઓ અદૃશ્ય બની ગયા.
આકાશ ધૂળની ડમરીઓમાં ઢંકાઇ ગયું અને આસપાસ માત્ર અંધાધૂંધ વંટોળ જ દેખાતો રહ્યો; અમીરાને પોતાના હાથ પણ દેખાતા બંધ થઈ ગયા. અચાનક, આ અંધકારમય તોફાનના વચ્ચે એક નાનું ચાંદી જેવું પ્રકાશ શાંતિથી ઝબૂકી રહ્યું હતું. આયરાની નજરે તે પડતાં તેણે કહ્યું, ‘જુઓ! એ દિવ્ય પ્રકાશ આપણને સાચો રસ્તો બતાવી રહ્યો છે!’ મુસાફરો હિંમતથી એકબીજાના હાથ પકડીને તે તેજરેખાની પાછળ ચાલ્યા. પવન ગજબ ગર્જતો રહ્યો, રેતી હલતી રહી, પરંતુ કાફલાએ એકબીજાનો સાથ છોડ્યો નહિ.
એ રીતે સંઘર્ષ કરતાં તેઓ તોફાનની પેલે પાર નીકળ્યાં. અચાનક પવન શાંત થઈ ગયો અને રેતીનો ગર્દ પડ્યો. ગુપ્ત ખીણમાં દૈવી દ્રશ્ય જ્યારે ધૂળ હટી ત્યારે તેમની સામે એક અદ્ભુત દ્રશ્ય આવ્યું—ચાંદનીથી ઝળહળતું એક ગુપ્ત ખીણ, સ્ફટિક જેવી પારદર્શક સરોવરો, ચાંદી જેવા ઝળહળતા વૃક્ષો અને સુગંધિત પુષ્પો વચ્ચે છુપાયેલું રણનું પવિત્ર જાદુ. ખીણની મધ્યમાં એક વિશાળ વૃક્ષ ઊભું હતું; તેની ડાળીઓ ચાંદીના તેજથી શોભતી અને પાંદડાં તારાઓની જેમ ઝગમગતા લાગતા.
નીલમ જેવા પથ્થરો પર પડતી ચાંદની સમગ્ર ખીણને રત્નજડિત મહેલની અંદાજે ઝળહળી ઊઠવી દેતી અને પવનમાં કોઈ અલૌકિક સંગીત ગુંજતું હતું. શિલાલેખ અને સંદેશ વૃક્ષની છાંયમાં એક શિલાલેખ લૂંટેલો હતો, જેમાં લખાયું હતું— ‘રણનું સાચું જાદુ તેને ક્યારેય નથી મળતું જે માત્ર પોતાના સ્વાર્થ માટે શોધે છે… એ તો તેમને જ પ્રાપ્ત થાય છે જેઓ જીવનની વિષમ સફરમાં એકબીજાનો સાથ નિભાવે છે!’
માર્ગદર્શકે સ્મિતા સાથે કહ્યું, ‘રણનું એ તોફાન આપણને રોકવા માટે નહોતું આવ્યું… એ તો માત્ર આપણી એકતા અને પરસ્પરના વિશ્વાસની કસોટી કરી રહ્યું હતું.’ મુસાફરોને સાચો મર્મ તેક્ષણે સમજાઈ ગયો: સાચું જાદુ જમીનની ખીણમાં નહિ, પરંતુ પરિસ્થિતિની આંખમાં એકબીજાના હાથ છોડવાનાં ન કરવાના સંકલ્પમાં હતું. વિદાય અને પાઠ તે જ ક્ષણે દુવસ્રાવથી કરોડો તેજસ્વી પાંદડાં પંખીઓની જેમ આકાશમાં ઉડી ગયા અને તારાઓમાં ભળી ગયા. સવારના પ્રથમ સોનેરી કિરણ ફૂટતાં એ ગુપ્ત ખીણ ધીરે ધીરે ઓગળવા લાગ્યું, પરંતુ રાતની એ અમિષ્ઠા મુસાફરોના અંતરમાં કાયમ અંકિત રહી. બોધ એટલો કે સાચો ખજાનો પૈસા કે આભૂષણમાં નથી, પરંતુ આપત્તિના સમયે નિઃસ્વાર્થપણે એકબીજાનો સાથ આપવાની ભાવનામાં છે.